Gıda İthalatı Nasıl Yapılır? Gerekli Belgeler Nelerdir? (Kontrol Belgesi, Bitki Sağlığı) ve Gümrük Süreçleri 2026

Gıda İthalatı Nasıl Yapılır? Türkiye’de gıda ve tarım ürünleri ithalatı, halk sağlığını korumak ve tarımsal sürdürülebilirliği sağlamak amacıyla oldukça sıkı denetimlere tabidir. Bu süreçte Tarım ve Orman Bakanlığı ana yetkili merci olup, işlemler temel olarak ürünün bitkisel veya hayvansal menşeli olmasına göre şekillenir.

1. Kontrol Belgesi Süreçleri

Kontrol Belgesi, bazı hassas ürünlerin (özellikle hayvansal ürünler, takviye edici gıdalar vb.) Türkiye'ye girişinden önce Bakanlık’tan alınması gereken bir ön izindir.

• Kapsam: Et ve süt ürünleri, yumurta, bazı su ürünleri ve takviye edici gıdalar gibi "riskli" kategorideki ürünler için zorunludur.

• Başvuru: Genellikle sevkiyat Türkiye’ye ulaşmadan önce GGBS (Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi) üzerinden elektronik ortamda yapılır.

• Geçerlilik: Onaylanan Kontrol Belgesi genellikle 4 ay ile 12 ay arasında geçerlidir (ürün grubuna göre değişir).

• Belgeler: Proforma fatura, içerik belgesi (bileşen listesi) ve ürünün Türk Gıda Kodeksi’ne uygunluğunu gösteren taahhütnameler talep edilir.

  
  

2. Bitki Sağlığı Sertifikası (Phytosanitary Certificate)

Bitkisel ürünlerin ithalatında, ürünle birlikte zararlı organizmaların, hastalıkların veya yabancı otların taşınmasını önlemek amacıyla istenir.

• Düzenleme: Bu sertifika, ürünün ihraç edildiği (çıkış yaptığı) ülkenin resmi bitki koruma kuruluşu tarafından düzenlenir.

• İçerik: Ürünün muayene edildiğini, zararlı organizmalardan ari olduğunu ve ithalatçı ülkenin (Türkiye) karantina şartlarına uygun olduğunu teyit eder.

• Dikkat Edilmesi Gerekenler: Sertifika üzerindeki bilgilerin (ürün miktarı, latince isimleri, kap adedi) gümrük beyannamesi ve fatura ile birebir örtüşmesi şarttır. Aksi takdirde ürün "mahrecine iade" (geri gönderme) riskiyle karşılaşır.

  
  

3. İthalat Aşaması ve Denetim (Fiili İthalat)

Ürün gümrüğe geldiğinde, ön izinler alınmış olsa dahi fiziki kontrol süreci başlar:

1. Ön Bildirim: Ürün gümrüğe varmadan en az 24 saat (deniz yoluyla 1-3 gün) önce GGBS üzerinden bildirim yapılır.

2. Belge Kontrolü: Orijinal sağlık sertifikaları ve faturalar incelenir.

3. Kimlik ve Fiziksel Kontrol: Konteyner kapakları açılır, etiketler kontrol edilir.

4. Numune ve Analiz: Üründen numune alınarak Bakanlık laboratuvarlarına gönderilir. Türk Gıda Kodeksi’ne (pestisit, ağır metal, mikrobiyoloji vb.) uygunluk test edilir.

5. Uygunluk Belgesi: Analiz sonuçları olumlu çıkarsa "İthalat Uygunluk Yazısı" düzenlenir ve gümrük tescili tamamlanır.

   
   

4. Gıda İthalatı Nasıl Yapılır? Gıda İhtisas Gümrükleri

Türkiye’de gıda ürünlerinin tamamı her gümrükten giriş yapamaz. Denetimlerin uzmanlaşması için belirli ürünler İhtisas Gümrükleri aracılığıyla işlem görmek zorundadır.

• Neden Var? Gıda denetimi yapan personelin uzmanlığı ve laboratuvar imkanlarının belirli noktalarda toplanması amaçlanır.

• Örnekler:

  • Çay İthalatı: Sadece Rize veya Ankara Gar gümrükleri gibi sınırlı noktalardan yapılabilir.

  • Taze Meyve/Sebze: Genellikle sınır kapılarına yakın veya büyük liman gümrüklerinden (Mersin, Ambarlı, Kapıkule) işlem görür.

  • Et İthalatı: Sadece belirli Veteriner Sınır Kontrol Noktaları (VSKN) olan gümrüklerde gerçekleştirilebilir.

Önemli Not: 2026 yılı itibarıyla Bakanlık, hayvansal gıdaların ithalatında işletme onayı (TRACES benzeri kayıtlar) ve dijital sertifika doğrulamalarına daha fazla ağırlık vermektedir.

Özet Tablo: Belge ve Süreç Karşılaştırması

Belge Adı	Kimden Alınır?	Ne Zaman Alınır?	Hangi Ürünler İçin?
Kontrol Belgesi	Tarım Bakanlığı (TR)	Sevkiyat öncesi	Hayvansal ve takviye edici gıdalar
Sağlık Sertifikası	İhracatçı Ülke Makamı	Yükleme anında	Tüm gıda ve tarım ürünleri
Bitki Sağlığı Sertifikası	İhracatçı Ülke Makamı	Yükleme anında	Bitkisel ürünler, tohum, fidan
Analiz Sertifikası	Üretici veya Lab.	Üretim aşamasında	İçerik doğrulaması için

Gıda İthalatında "Altın Kurallar"

Analiz Raporu İsteyin: Ürünü yüklemeden önce tedarikçinizden güncel bir analiz raporu isteyip Türkiye'deki bir müşavir veya uzmanla limitleri (şeker, yağ, pestisit vb.) mutlaka teyit edin.

Etiket Taslağı: Ambalaj üzerindeki yazıların puntoları ve içeriği Türk Gıda Kodeksi Etiketleme Yönetmeliği'ne uygun olmalıdır; aksi takdirde gümrükte etiket düzeltme (re-labeling) işlemi hem maliyetli hem de zaman alıcıdır.

Soğuk Zincir: Eğer ürün bozulabilir bir gıda ise, gıda ihtisas gümrüğünde soğuk depo (antrepo) imkanlarının olup olmadığını önceden kontrol edin.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Her gıda ürünü için Kontrol Belgesi almak zorunda mıyım?

Hayır. Her gıda ürünü için Kontrol Belgesi gerekmez. Genellikle hayvansal gıdalar (et, süt vb.), takviye edici gıdalar ve Bakanlıkça "riskli" olarak belirlenen bazı özel ürünler için bu belge zorunludur. İşlenmiş tarımsal ürünlerin çoğunda doğrudan ithalat uygunluk denetimi yapılır.

2. Ürün gümrüğe gelmeden önce ne yapmalıyım?

Ürün Türkiye gümrük sınırına girmeden önce GGBS (Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi) üzerinden "Ön Bildirim" yapmanız şarttır. Ayrıca, eğer ürününüz Kontrol Belgesi'ne tabi ise, ürün yola çıkmadan bu belgenin onaylanmış olması gerekir.

3. Bitki Sağlığı Sertifikasının aslı gümrükte olmak zorunda mı?

Evet. Tarım ve Orman Bakanlığı, bitkisel ürün ithalatında ihracatçı ülkenin resmi makamınca düzenlenen Bitki Sağlığı Sertifikası’nın aslını (hard copy) talep eder. Dijital sertifika sistemleri (e-Phyto) yaygınlaşsa da, karşılıklı anlaşma olmayan ülkelerde fiziksel kopya şarttır.

4. Gıda ithalatında analiz süreci ne kadar sürer?

Analiz süresi, yapılacak testin türüne göre (pestisit, mikrobiyoloji, GDO vb.) genellikle 2 ile 5 iş günü arasında değişir. Bazı özel testler (örneğin toksin veya ileri moleküler testler) süreyi uzatabilir. Bu sürede ürün gümrüklü sahada (antrepoda) bekletilir.

5. Analiz sonucu "Uygunsuz" çıkarsa ne olur?

Eğer ürün Türk Gıda Kodeksi’ne uygun bulunmazsa iki seçeneğiniz vardır:

1. Ürünün ihracatçı ülkeye (mahrecine) iade edilmesi.

2. Ürünün üçüncü bir ülkeye transit gönderilmesi (imhası da bir seçenek olsa da maliyetlidir). Not: Uygunsuz çıkan ürünün Türkiye'ye girişine asla izin verilmez.

   
   

6. Gıda ihtisas gümrüğü olmayan bir yerden gıda getirebilir miyim?

Hayır. Eğer ithal etmek istediğiniz ürün (örneğin çay, taze meyve veya et) bir "İhtisas Gümrüğü" tebliğine tabi ise, sadece o tebliğde belirtilen gümrük müdürlüklerinden giriş yapabilir. Başka bir gümrüğe gelse dahi, işlem yapılabilmesi için uygun gümrüğe sevk edilmesi gerekir.

7. Etiketleme gümrükte yapılabilir mi?

Prensip olarak ürünün orijinal ambalajlı ve etiketli gelmesi beklenir. Ancak eksik bilgiler varsa, gümrük idaresinin izni ve Tarım Bakanlığı denetçilerinin onayıyla gümrüklü sahada "düzeltme etiketlemesi" yapılabilir.