Güncel Teslim Şekilleri Tablosu (Incoterms) Rehberi

Incoterms (International Commercial Terms), uluslararası ticarette alıcı ve satıcı arasındaki risk, maliyet ve sorumluluk paylaşımını belirleyen evrensel kurallar bütünüdür. 2026 yılı itibarıyla, lojistik süreçlerdeki dijitalleşme ve yeşil lojistik standartları Incoterms 2020 kurallarının uygulanma biçimini daha hassas hale getirmiştir.

Teslim Şekilleri Tablosu Uluslararası ticarette kullanılan 11 farklı teslim şekli, taşıma türüne göre iki ana gruba ayrılır.

A. Tüm Taşıma Türlerini Kapsayan Kurallar (Multimodal)

1. EXW (Ex Works) Teslim Şekli Nedir? (İş Yerinde Teslim)

Satıcının en az, alıcının ise en fazla sorumluluğa sahip olduğu teslim şeklidir.

• Nedir: Satıcı, malları kendi tesislerinde (fabrika, depo) alıcıya hazır eder.

• Sorumluluk: Mallar fabrikadan çıktığı andan itibaren tüm risk ve maliyet (yükleme dahil) alıcıya aittir.

• Kapsam: Fabrika çıkışından varış noktasına kadar tüm süreç.

  
  

2. FCA (Free Carrier) Teslim Şekli Nedir? (Taşıyıcıya Masrafsız)

• Nedir: Satıcı malları gümrüklenmiş olarak belirlenen bir yerde taşıyıcıya teslim eder.

• Sorumluluk: Teslimat satıcının tesisindeyse yükleme satıcıya, başka bir noktadaysa alıcıya aittir.

• Kapsam: Satıcının fabrikasından belirlenen taşıyıcı teslim noktasına kadar.

  
  

3. CPT (Carriage Paid To) Teslim Şekli Nedir? (Taşıma Ödenmiş Olarak)

• Nedir: Satıcı ana navlun bedelini öder ancak risk, mallar ilk taşıyıcıya devredildiğinde alıcıya geçer.

• Sorumluluk: Navlun satıcıda, sigorta ve risk alıcıdadır.

• Kapsam: Çıkış noktasından varış limanına/noktasına kadar navlun ödenmiş süreç.

  
  

4. CIP (Carriage and Insurance Paid To) Teslim Şekli Nedir? (Taşıma ve Sigorta Ödenmiş)

• Nedir: CPT'den farkı, satıcının geniş kapsamlı bir sigorta (Institute Cargo Clauses A) yaptırma zorunluluğudur.

• Sorumluluk: Navlun ve sigorta primi satıcıya aittir.

• Kapsam: Çıkıştan varış noktasına kadar sigortalı süreç.

  
  

5. DAP (Delivered at Place) Teslim Şekli Nedir? (Belirlenen Yerde Teslim)

• Nedir: Malların varış noktasında, araç üzerinden boşaltılmaya hazır şekilde alıcıya sunulmasıdır.

• Sorumluluk: Varış noktasına kadar olan tüm risk satıcıdadır; boşaltma ve ithalat gümrüğü alıcıya aittir.

• Kapsam: Satıcı deposundan alıcının belirlediği varış adresine kadar.

  
  

6. DPU (Delivered at Place Unloaded) Teslim Şekli Nedir? (Belirlenen Yerde Boşaltılmış Teslim)

• Nedir: DAP'tan tek farkı, boşaltma işleminin de satıcı tarafından yapılmasıdır.

• Sorumluluk: Boşaltma dahil tüm risk varış noktasında biter.

• Kapsam: Boşaltma işlemini de içeren varış noktası teslimatı.

  
  

7. DDP (Delivered Duty Paid) Teslim Şekli Nedir? (Gümrük Vergileri Ödenmiş Teslim)

• Nedir: Satıcının maksimum sorumluluk aldığı, "kapıdan kapıya" teslimatın en uç noktasıdır.

• Sorumluluk: İthalat gümrük vergileri dahil tüm maliyet satıcıya aittir.

• Kapsam: Çıkıştan alıcı kapısına kadar tüm vergiler dahil süreç.

  
  

B. Deniz ve İç Su Taşımacılığına Özgü Kurallar

8. FAS (Free Alongside Ship) Teslim Şekli Nedir? (Gemi Doğrultusunda Masrafsız)

• Nedir: Malların belirlenen limanda geminin yanına (rıhtıma veya bordasına) bırakılmasıdır.

• Sorumluluk: Gemiye yükleme maliyeti ve sonrası alıcıya aittir.

• Kapsam: Liman sahası, gemi yanı.

  
  

9. FOB (Free On Board) Teslim Şekli Nedir? (Küpeştede Teslim)

• Nedir: Uluslararası ticarette en çok kullanılan yöntemlerden biridir. Mallar gemiye yüklendiği an sorumluluk geçer.

• Sorumluluk: Gemiye yükleme anına kadar satıcı, sonrası alıcı sorumluluğundadır.

• Kapsam: İhracat limanındaki gemi güvertesi.

  
  

10. CFR (Cost and Freight) Teslim Şekli Nedir? (Maliyet ve Navlun)

• Nedir: Satıcı varış limanına kadar olan navlunu öder ancak risk yükleme limanında biter.

• Sorumluluk: Navlun satıcıda, risk ve sigorta alıcıdadır.

• Kapsam: Yükleme limanından varış limanına kadar navlun ödenmiş süreç.

  
  

11. CIF (Cost, Insurance and Freight) Teslim Şekli Nedir? (Maliyet, Sigorta ve Navlun)

• Nedir: CFR'ye ek olarak satıcı, alıcı adına dar kapsamlı (Clause C) bir sigorta yaptırır.

• Sorumluluk: Navlun ve minimum sigorta satıcıya aittir.

• Kapsam: Deniz yoluyla varış limanına kadar sigortalı sevkiyat.

Özet ve Uzman Tavsiyesi

Yanlış teslim şekli seçimi, beklenmedik ardiye, demoraj ve hasar maliyetlerine yol açar. Eğer lojistik gücünüz yüksekse (navlun anlaşmalarınız varsa) C grubu (CIF, CFR); kontrolün sizde olmasını istiyorsanız F grubu (FOB, FCA) tercih etmelisiniz.

• İthalat Yapıyorsanız: Kontrolün sizde olması ve yerel acentelerinizle çalışmak için FOB veya FCA tercih edin. Navlun maliyetini satıcıya yüklemek ama riski limanda devralmak istiyorsanız CIF uygundur.

• İhracat Yapıyorsanız: Gümrük ve lojistik risklerini en aza indirmek için EXW veya FCA en güvenlisidir. Müşterinize tam hizmet sunmak istiyorsanız (ve gümrük süreçlerine hakimseniz) DDP sizi rakiplerinizden ayırır.

Sıkça Yapılan Hatalar (Dikkat!)

1. Hava yolunda FOB kullanmak: En yaygın hatadır. Hava yolunda "gemi küpeştesi" yoktur, bu yüzden FCA kullanılmalıdır.

2. DDP'de KDV detayı: DDP teslimde satıcı tüm vergileri öder. Ancak ithalatçı firma KDV'yi indirim konusu yapmak istiyorsa, sözleşmeye "DDP (VAT excluded)" notu düşülmelidir.

3. Sigorta Kapsamı: CIF teslimde satıcı sadece en dar kapsamlı (Clause C) sigortayı yapmak zorundadır. Hassas bir ürün alıyorsanız CIP (Clause A - Geniş kapsam) talep etmelisiniz.

Teslim Şekilleri Tablosu Sıkça Sorulan Sorular

1. Incoterms 2020 ile 2026 arasında bir fark var mı?

Resmi olarak "Incoterms 2026" diye bir kitapçık bulunmamaktadır. Uluslararası Ticaret Odası (ICC), kuralları genellikle 10 yılda bir günceller. Şu an yürürlükteki en güncel versiyon Incoterms 2020'dir. Ancak 2026 yılı itibarıyla, dijital taşıma belgeleri ve karbon ayak izi raporlaması gibi lojistik trendler bu kuralların uygulama sözleşmelerine entegre edilmektedir.

2. Konteyner taşımacılığında neden FOB yerine FCA önerilir?

FOB teslim şeklinde risk, mallar "gemi güvertesine" geçtiğinde devrolur. Ancak konteynerler genellikle gemiye yüklenmeden günler önce liman terminaline teslim edilir. Terminaldeki olası bir hasarda, mallar henüz gemiye yüklenmediği için FOB kuralına göre risk hâlâ satıcıdadır. FCA'da ise risk, mallar terminalde taşıyıcıya teslim edildiği an geçer; bu da satıcıyı korur.

3. CIF ve CIP arasındaki sigorta kapsamı farkı nedir?

Incoterms 2020 güncellemesi ile bu iki terim arasındaki sigorta düzeyi netleşmiştir:

• CIF: Satıcı, sadece dar kapsamlı (Institute Cargo Clauses C) bir sigorta yaptırmak zorundadır (Deniz yolu için).

• CIP: Satıcı, aksine bir anlaşma yoksa en geniş kapsamlı (Institute Cargo Clauses A) sigortayı yaptırmakla yükümlüdür (Tüm taşıma türleri için).

  
  

4. DDP teslim şeklinde KDV'yi kim öder?

DDP (Gümrük Vergileri Ödenmiş Teslim) kuralında normal şartlarda tüm ithalat vergileri ve KDV satıcıya aittir. Ancak satıcı KDV'yi geri alamayacağı için genellikle maliyetlere ekler. Eğer alıcı KDV'yi kendi vergi dairesinden düşmek istiyorsa, fatura ve sözleşmeye "DDP - VAT Excluded" (KDV Hariç) notu düşülmelidir.

5. EXW teslim şeklinde ihracat gümrük beyannamesini kim kapatır?

Hukuki olarak EXW teslimde satıcının gümrükleme yükümlülüğü yoktur. Ancak Türkiye gibi ülkelerin gümrük mevzuatında beyannamenin satıcı (ihracatçı) adına açılması gerekir. Bu çelişkiyi önlemek için, ihracat işlemlerinin satıcı tarafından yapılacağı ama maliyetin alıcıya ait olacağı FCA (Satıcının Tesisleri) terimi daha sağlıklı bir tercihtir.

6. Masraflar ve risk aynı anda mı el değiştirir?

Her zaman değil. Özellikle "C" grubu (CIF, CFR, CPT, CIP) teslim şekillerinde bir ayrışma vardır. Satıcı ana navlun bedelini (maliyetini) varış limanına kadar öder; ancak hasar riski, mallar çıkış ülkesinde taşıyıcıya teslim edildiği anda alıcıya geçer.

7. "Free On Board" (FOB) havayolu sevkiyatlarında kullanılabilir mi?

Hayır. FOB, FAS, CFR ve CIF sadece Deniz ve İç Su Yolu taşımacılığına özgüdür. Havayolu, karayolu veya demiryolu sevkiyatlarında bu terimlerin kullanılması hukuki bir boşluk yaratır. Bunun yerine FCA, CPT veya CIP tercih edilmelidir.