Maden İthalatı Rehberi: Gereken Evraklar, Vergi Oranları ve Mevzuat 2026

Türkiye, zengin yer altı kaynaklarına sahip bir ülke olmasına rağmen, ağır sanayi, enerji, metalürji ve seramik kolları için kritik öneme sahip hammadde ihtiyacında ciddi bir maden ithalatı hacmi yönetmektedir. "Maden ve cevher ithalatında gümrük vergileri 2026", "Taşkömürü ithalatı için ön izinler" ve "Ferro alyaj ithalatında STA vergi avantajları" gibi konular, operasyonel süreçlerin ve maliyet yönetiminin ne kadar hassas olduğunu göstermektedir. Cevherlerden enerji kaynaklarına, endüstriyel minerallerden işlenmiş taş eşyalara kadar uzanan bu geniş hammadde pazarı; Çevre Bakanlığı izinleri, yüksek İlave Gümrük Vergisi (İGV) riskleri ve menşe bazlı muafiyetler nedeniyle gümrükte hata kabul etmeyen teknik bir alandır. Lires Gümrük ve Hukuk Danışmanlığı olarak, maden ve mineral ithalat süreçlerini A'dan Z'ye bir rehber halinde derledik.

1. Ürün Grupları ve Tarife Yapısı (25, 26, 27, 68 ve 72. Fasıllar)

Maden ve mineral sektörü girdileri, işlenmişlik düzeylerine ve kimyasal yapılarına göre Türk Gümrük Tarife Cetveli'nde farklı fasıllara dağılmıştır:

Enerji ve Katı Yakıtlar (27. Fasıl)

• 2701: Taşkömürü; taşkömüründen elde edilen briketler, topak ve benzeri katı yakıtlar (Termik santraller ve demir-çelik sanayisi için stratejik girdi).

• 2704: Taşkömürü, linyit ve turbdan elde edilen kok ve sömikoklar; karni kömürü.

  
  

Metal Cevherleri ve Ferro Alyajlar (26 ve 72. Fasıl)

• 2601: Demir cevherleri ve konsantreleri (Kavrulmuş demir piritleri dahil).

• 2603: Bakır cevherleri ve konsantreleri.

• 7202: Ferro-alyajlar (Demir-çelik üretiminde alaşım elementi olarak kullanılan ferro-krom, ferro-silis, ferro-mangan vb.).

  
  

Endüstriyel Mineraller ve Killer (25. Fasıl)

• 2507: Kaolin ve diğer kaolinli killer (Seramik, porselen ve kağıt sanayisinin temel girdisi).

• 2510: Tabii kalsiyum fosfatlar, tabii alüminyum kalsiyum fosfat ve fosfatlı tebeşir (Gübre sanayisinin ana hammaddesi).

• 2530: Tarifenin başka yerinde yer almayan veya belirtilmeyen diğer mineral maddeler.

  
  

Aşındırıcılar ve Taş Eşyalar (68. Fasıl)

• 6805: Dokunmuş mensucat, kağıt, karton veya diğer maddelerden mesnetler üzerinde tabii veya suni aşındırıcı toz veya küçük taneler (Zımparalar).

• 6815: Taştan ve diğer mineral maddelerden eşyalar (Başka yerde belirtilmeyen karbon lifleri, turba eşyalar, mika ürünleri vb.).

  
  

2. Mali Yükümlülükler: GV, İGV ve Gözetim Sınırları

Maden grubu ithalatında ham cevherler yerli sanayiyi desteklemek amacıyla genellikle düşük vergili tutulurken, işlenmişlik düzeyi arttıkça vergi oranları yükselmektedir:

• Gümrük Vergisi (GV): 2601 (Demir) ve 2603 (Bakır) gibi ham cevherlerde gümrük vergisi genellikle %0 olarak uygulanır. Ancak 7202 (Ferro alyajlar) ve 68. fasıl (Aşındırıcılar/Taş eşyalar) gibi katma değerli ürünlerde üçüncü ülkelerden yapılan ithalatlarda %2 ile %6.5 arasında GV tahsil edilir.

• İlave Gümrük Vergisi (İGV): Özellikle yerli üretimi bulunan endüstriyel killerde (2507) ve 6815/6805 kapsamındaki işlenmiş mineral ürünlerde %10 ile %20+ arasında değişen oranlarda katı İGV yükümlülükleri tetiklenebilmektedir.

• Maden Fonu ve Çevre Katkı Payları: Özellikle kömür ve katı yakıt ithalatında gümrük vergilerinin yanı sıra, ithal edilen ton başına Elektrik Üretimi A.Ş. (EÜAŞ) fonları veya çevre koruma fonu payları gibi ek mali yükümlülükler hesaplamaya dahil edilmelidir.

  
  

3. Maden İthalatı Ön İzinleri ve Çevre Denetimleri

Maden ve katı yakıt ithalatının en kritik aşaması, gümrük tescili öncesinde alınması gereken resmi ön izinler ve uygunluk belgeleridir:

• Çevre Bakanlığı İzinleri (Katı Yakıtlar): 2701 (Taşkömürü) ve 2704 (Kok kömürü) ithalatında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan "Katı Yakıt İthalatçı Kayıt Belgesi" ve her sevkiyat için "Uygu​nluk Belgesi" alınması zorunludur. Kömürün kükürt, kül ve kalori değerleri Türkiye standartlarına uymuyorsa yurda girişine izin verilmez.

• Radyasyon ve Sağlık Kontrolü: Bazı mineral maddelerin ve cevherlerin (özellikle nadir toprak elementleri veya radyoaktif element riski taşıyan mineral tozlarının) ithalatında TENMAK (Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu) tarafından radyasyon kontrolü veya uygunluk onayı aranabilir.

• Laboratuvar Analizleri (GTİP Doğrulama): Beyan edilen mineralin saflık derecesi, kimyasal bileşimi ve metal oranlarının tespiti için gümrük laboratuvarlarında analiz yapılması zorunludur. Analiz çıkana kadar eşya gümrükten çekilemez.

  
  

4. Menşe Yönetimi ve Serbest Ticaret Anlaşmaları (STA) Avantajları

Maden ve metalürji sektöründe tonajlar çok yüksek olduğundan, doğru menşe yönetimi firmalara milyonlarca liralık vergi avantajı sağlar.

• STA ve Gümrük Birliği Avantajı: 7202 kapsamındaki Ferro Alyajların veya 68. fasıldaki işlenmiş mineral ürünlerin Güney Kore, Malezya, Kuzey Makedonya gibi Türkiye'nin Serbest Ticaret Anlaşması (STA) yürüttüğü ülkelerden veya AB'den (A.TR/EUR.1 ile) ithal edilmesi durumunda Gümrük Vergisi ve İGV oranları sıfıra indirilebilmektedir.

• Çapraz Menşe Riski: Örneğin, Ukrayna veya Rusya menşeli bir ferro-alyajın, Avrupa Birliği üzerinden serbest dolaşıma sokularak Türkiye'ye gönderilmesi sık rastlanan bir durumdur. Bu süreçte eşya A.TR belgesiyle gelse dahi, asıl menşei STA dışı bir ülke olduğu için İlave Gümrük Vergisi (İGV) muafiyetinden yararlanamaz. Hak kaybına uğramamak adına hammadde tedarik zincirinde asıl üretici menşei belgelenmelidir.

  
  

5. A'dan Z'ye Maden İthalat Yol Haritası ve Belgeler

1. Teknik Analiz Sertifikası (Chemical & Physical Assay Report): Ürünün yüklenmesinden önce üretici laboratuvarından alınan, mineral yüzdelerini ve nem oranını gösteren bu belge, gümrük müşavirinizin doğru GTİP tespiti yapması için temel şarttır.

2. Ön İzin ve Kayıt Başvuruları: Kömür ürünleri için yükleme limanından çıkış yapılmadan önce Çevre Bakanlığı süreçleri başlatılmalıdır.

3. Gümrük Muayene ve Numune Alma: Eşya gümrük sahasına veya dökme limana ulaştığında gümrük kimyagerleri tarafından numune alınarak kimyasal doğrulama testine gönderilir.

4. Tescil ve Tahakkuk: Laboratuvar sonuçlarının beyanla uyuşmasının ardından vergiler (GV, İGV, KDV) ödenerek ithalat tamamlanır.

   
   

İthalat Aşamasında İstenen Temel Belgeler:

• Ticari Fatura ve Çeki Listesi (Tonaj ve nem oranı kırılımıyla).

• Orijinal Analiz Sertifikası (Mill/Assay Certificate).

• Menşe Şahadetnamesi / EUR.1 / A.TR belgesi.

• Katı Yakıt Uygunluk / İthalat İzin Belgesi (Kömür grupları için).

  
  

Lires Uzman Görüşü

Maden ve cevher ithalatında en sık karşılaşılan mali risk, "nem oranı" ve "metal tenörü" sapmalarıdır. Yurt dışı faturasında kuru ağırlık üzerinden yapılan beyanın, gümrük muayenesindeki ıslak/brüt ağırlıkla uyuşmaması gümrük idaresi tarafından "kıymet eksikliği" olarak yorumlanabilir. Ayrıca, laboratuvarda bir mineral tozunun (2530) içerdiği diğer elementler nedeniyle farklı bir tarife pozisyonuna (örneğin kimyasal müstahzarlara) kayması, Gümrük Kanunu 234. Maddesi uyarınca eksik ödenen verginin 3 katı idari para cezası doğurur. Operasyon öncesinde numune analizi ve teknik döküman kontrolü kritik öneme sahiptir.