Gümrükte Fikri ve Sınai Mülkiyet Haklarının Korunması Rehberi 2026

Küresel ticarette marka değeri ve inovasyonun korunması, sürdürülebilir bir dış ticaret stratejisinin en kritik ayağını oluşturmaktadır. Gümrük idareleri, sadece vergi tahsilatı yapan kurumlar değil, aynı zamanda marka hakkı ihlali, sahte ürün ithalatı ve telif hakları konularında sınır kapılarında nöbet tutan en güçlü koruma mekanizmasıdır. 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve Gümrük Yönetmeliği kapsamında şekillenen fikri mülkiyet hakları gümrük koruması, hak sahiplerine ticari sırlarını ve marka itibarlarını koruma imkanı tanırken, haksız rekabetin de önüne geçer. Lires Gümrük ve Hukuk Danışmanlığı olarak, Ticaret Bakanlığı verileri ışığında gümrükte fikri ve sınai mülkiyet haklarına dair en çok merak edilen 14 soruyu güncel mevzuatla yeniden yorumladık.

1. Gümrük idareleri fikri mülkiyet haklarını korumak için ne tür bir yetkiye sahiptir?

Gümrük idareleri, hak sahibinin başvurusu üzerine veya resen (kendi yetkisiyle), fikri ve sınai hakları ihlal ettiğinden şüphelenilen eşyanın gümrük işlemlerini durdurma ve eşyayı alıkoyma yetkisine sahiptir. Bu yetki, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 57. maddesine dayanır.

2. Hangi haklar gümrük koruması kapsamına girer?

Marka, telif hakları ve bağlantılı haklar, coğrafi işaretler, endüstriyel tasarımlar, patentler ve faydalı modeller ile ıslahçı hakları (bitki çeşitleri) gümrükte koruma altına alınabilen temel fikri mülkiyet haklarıdır.

3. Gümrükte Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları koruma sağlamak için başvuru nereye ve nasıl yapılır?

Hak sahipleri veya temsilcileri, Ticaret Bakanlığı'nın Gümrükler Genel Müdürlüğü üzerinden elektronik ortamda merkezi bir başvuru yapabilirler. Bu başvuru kabul edildiğinde, Türkiye genelindeki tüm gümrük idareleri ilgili marka veya hak konusunda uyarılır.

4. Gümrük koruma başvurusu için bir ücret ödenmesi gerekir mi?

Hayır, gümrük idarelerine yapılan fikri mülkiyet hakları koruma başvuruları herhangi bir harç veya ücrete tabi değildir. Ancak eşyanın alıkonulması sürecinde oluşabilecek ardiye ve terminal giderleri hak sahibinin sorumluluğundadır.

5. Gümrükte "resen" durdurma nedir?

Eğer hak sahibinin sisteme kayıtlı bir başvurusu yoksa ancak gümrük memuru muayene sırasında eşyanın fikri mülkiyet haklarını ihlal ettiğine dair açık bir belirti görürse, eşyayı kendiliğinden durdurabilir. Bu durumda hak sahibine başvuru yapması için 3 iş günü süre tanınır.

6. Eşya gümrükte durdurulduğunda hak sahibine ne kadar süre verilir?

Gümrük idaresi eşyayı durdurduğunda durumu hak sahibine ve beyan sahibine bildirir. Hak sahibinin, bildirim tarihinden itibaren 10 iş günü (bozulabilir eşyalar için 3 iş günü) içinde yetkili mahkemeden ihtiyati tedbir kararı alması veya dava açması gerekir.

7. "Basitleştirilmiş İmha" prosedürü nedir?

İthalatçı ve hak sahibinin eşyanın sahte olduğu ve imha edilmesi gerektiği konusunda yazılı olarak anlaşması durumunda, mahkeme sürecine gerek kalmaksızın eşyanın gümrük gözetiminde imha edilmesini sağlayan hızlı bir süreçtir.

8. Yolcu beraberinde getirilen sahte ürünler gümrükte alıkonulur mu?

Ticari nitelik arz etmeyen, yolcunun kendi kişisel kullanımı için yanında getirdiği ve gümrük muafiyet limitleri dahilinde olan fikri mülkiyet haklarını ihlal eden eşyalar gümrük koruması kapsamı dışındadır.

9. Transit rejimindeki eşyalar gümrük korumasına tabi midir?

Evet, sadece ithalat değil; ihracat, yeniden ihracat ve transit rejimine tabi tutulan, ancak fikri mülkiyet haklarını ihlal eden eşyalar da gümrük idareleri tarafından durdurulabilir.

10. Hak sahibinin gümrüğe sunduğu bilgilerin gizliliği nasıl korunur?

Gümrük idaresi, hak ihlali şüphesiyle eşyayı durdurduğunda sadece gerekli olan bilgileri (gönderici, alıcı, miktar vb.) paylaşır. Ticari sırların korunması esastır; ancak hak sahibi eşyayı yerinde inceleme hakkına da sahiptir.

11. Yanlışlıkla durdurulan eşyalar için tazminat ödenir mi?

Eğer gümrük idaresi hak sahibinin talebiyle eşyayı durdurur ve sonrasında eşyanın hak ihlali yapmadığı anlaşılırsa, bu süreçte doğan zararlardan (depolama masrafları vb.) gümrük idaresi değil, talebi yapan hak sahibi sorumlu tutulabilir.

12. Gümrük koruma başvurusunun geçerlilik süresi ne kadardır?

Merkezi başvurular genellikle 1 yıl süreyle geçerlidir. Bu sürenin bitiminde hak sahibi başvurusunu online sistem üzerinden kolayca yenileyebilir.

13. Paralel ithalat (gri borsa) gümrükte fikri mülkiyet ihlali sayılır mı?

Orijinal olan ancak hak sahibinin izni dışında başka bir ülkeden ithal edilen eşyalar (paralel ithalat), Türk gümrük mevzuatına göre genellikle fikri mülkiyet hakkı ihlali kapsamında değerlendirilmez ve gümrükte bu gerekçeyle durdurulmaz.

14. Küçük miktarlardaki (posta/hızlı kargo) sahte ürünler nasıl denetlenir?

Posta veya hızlı kargo yoluyla gelen eşyalarda da gümrük koruması geçerlidir. Gümrük idaresi, risk analizleri doğrultusunda bu paketleri denetleyerek fikri hak ihlali tespit ettiğinde aynı durdurma prosedürlerini uygular.

Lires Uzman Notu: Markanızı sınırda korumak, sahte ürünlerin pazar payınızı çalmasını engellemenin en maliyetsiz yoludur. Lires olarak, gümrük koruma başvurularınızın takibi ve hak ihlallerine karşı hukuki süreçlerin yönetilmesinde profesyonel destek sağlıyoruz.

Marka İhlali Danışmanlığı İçin Tıklayın