Gümrük Terimleri Sözlüğü 4: Modern Ticaret ve Dijital Gümrük
- 1 Mar
- 7 dakikada okunur
Gümrük Terimleri Sözlüğü serimizin dördüncü bölümüne hoşgeldiniz. Global ticaretin dijitalleştiği ve e-ihracat hacminin rekor kırdığı günümüzde, dış ticaret operasyonlarını hatasız yönetmek için gümrük diline hakim olmak her zamankinden daha kritik bir hal aldı. Blokzincir lojistiği gibi yeni nesil teknolojilerden, Yeşil Mutabakat kapsamında hayatımıza giren karbon vergisi ve emisyon sınır vergisi gibi sürdürülebilirlik kavramlarına kadar gümrük mevzuatı devasa bir kabuk değişimi yaşıyor. İster mikro ithalat yapan bir girişimci, ister YYS (Yetkilendirilmiş Yükümlü) statüsünde dev bir sanayici olun; ETGB, de-minimis değeri ve dijital gümrük süreçlerini doğru analiz etmek, operasyonel maliyetlerinizi düşürmenin anahtarıdır. "Gümrük Terimleri Sözlüğü" serimizin bu dördüncü bölümünde, modern ticaretin işleyişini belirleyen, A'dan Z'ye en güncel 100 gümrük kavramını derinlemesine inceliyoruz.
A - D: Dijitalleşme ve Yeni Nesil Gümrük
Aracı Banka
Akreditifli ödemelerde belgelerin kontrolünü ve transferini sağlayan, alıcı ile satıcı arasında köprü kuran bankadır.
Ayniyet Tespiti
Gümrükten geçici olarak çıkan bir eşyanın (tamir, sergi vb. için) geri geldiğinde aynı eşya olduğunun mühür, seri numarası veya fotoğraf ile kanıtlanması işlemidir.
Basitleştirilmiş Gümrük Beyannamesi
Mikro ihracat (ETGB) işlemlerinde kullanılan, bürokrasiyi azaltan ve süreci hızlandıran beyan türüdür.
Blokzincir (Blockchain) Lojistiği
Tedarik zinciri verilerinin şeffaf, değiştirilemez ve güvenli bir şekilde uçtan uca takip edilmesini sağlayan dijital kayıt teknolojisidir.
Bulut Tabanlı Gümrükleme
Gümrük verilerinin ve belgelerinin yerel bilgisayarlar yerine güvenli sunucularda (bulut) depolanması ve yetkililerce her yerden erişilebilmesidir.
Bütünleşik Lojistik
Depolama, taşıma, gümrükleme ve dağıtım süreçlerinin ayrı ayrı değil, tek bir paket hizmet olarak sunulmasıdır.
Cross-Docking
Malların depoya alınmadan, bir araçtan diğerine doğrudan aktarılarak bekletilmeksizin alıcıya sevk edilmesi yöntemidir.
Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED)
Belirli sanayi ürünlerinin ithalatında veya üretim tesislerinin kurulmasında aranan, çevreye verilecek zararın analiz edildiği rapordur.
Çerçeve Anlaşma
Uzun vadeli tedarik veya gümrükleme hizmetleri için taraflar arasında yapılan genel şartları belirleyen ana sözleşmedir.
Damga Vergisi
Gümrük beyannameleri, sözleşmeler ve taahhütnameler gibi resmi kağıtlar üzerinden alınan maktu veya nispi vergidir.
Danışmanlık Raporu
Gümrük müşavirlerinin mevzuat, tarife veya vergilendirme gibi karmaşık konular için hazırladığı teknik analiz dokümanıdır.
De-Minimis Değeri
Eşyanın gümrük vergisinden muaf tutulması için belirlenmiş olan minimum değer sınırıdır (Örn: 150 Euro altı gibi).
Dijital Gümrük
Geleneksel kağıt formların yerini tamamen elektronik onayların ve veri akışının aldığı "kağıtsız gümrük" vizyonudur.
Doğrudan Temsil
Bir firmanın gümrük işlemlerini kendi bünyesinde çalışan sigortalı personeli vasıtasıyla gümrük idaresinde yürütmesidir.
Dolaylı Temsil
Gümrük müşavirinin kendi adına ancak firmanın hesabına hareket ederek gümrük işlemlerini yürütmesi yetkisidir.
E - K: Gümrük Terimleri Sözlüğü E-Ticaret ve Küresel Tedarik
E-Arşiv Fatura
Kağıt ortamında basılmayan, yasal olarak sadece dijital ortamda saklanan ve sorgulanabilen fatura türüdür.
E-İmza
Gümrük sistemlerinde işlem yapmak, beyanname onaylamak ve veri göndermek için kullanılan yasal geçerliliğe sahip sayısal imzadır.
E-İhracat
İnternet üzerinden alınan siparişlerin mikro veya makro ölçekte yurt dışındaki müşteriye gönderilmesi sürecidir.
Ekonomi Bakanlığı Tebliği
İthalatta hangi ürünlerin hangi denetime tabi olduğunu, hangi izinlerin alınması gerektiğini belirleyen resmi düzenlemedir.
Elektronik Ticaret Gümrük Beyannamesi (ETGB)
Posta ve hızlı kargo taşımacılığı yoluyla gelen/giden eşyalar için düzenlenen dijital beyannamedir.
Emisyon Sınır Vergisi
Üretim aşamasında yüksek karbon salınımı gerçekleştiren ürünlerin ithalatında, çevreyi koruma amacıyla alınması planlanan ek bedeldir.
Entegre Gümrük Hattı
Komşu iki ülkenin sınır kapılarındaki işlemleri tek bir noktada birleştirerek beklemeleri azaltmasıdır.
E-Waybill
Eşyanın taşıma bilgilerini içeren ve dijital ortamda düzenlenen elektronik taşıma senedidir.
Fiktif Stok
Gümrük kayıtlarında veya antrepoda var görünen ancak fiilen orada bulunmayan (kayıp, çalınmış veya sehven çıkılmış) maldır.
Fizibilite Çalışması
İthalat veya ihracat operasyonu öncesinde tüm maliyetlerin, vergilerin ve yasal risklerin önceden analiz edilmesidir.
Geçici Depolama
Eşyanın gümrüğe sunulmasından sonra, bir gümrük rejimi tayin edilene kadar (maksimum 20 veya 45 gün) bekletildiği yerdir.
Geri Kazanım Katılım Payı (GEKAP)
Plastik, lastik, pil ve madeni yağ gibi çevreye zararlı ürünlerin ithalatında ödenen çevre katkı bedelidir.
Global Teminat
Birden fazla gümrük işlemi veya farklı gümrük müdürlüklerindeki işlemler için tek bir teminat mektubunun kullanılmasıdır.
Gümrük Antrepoları Arası Nakil
Bir gümrük antreposunda bulunan eşyanın, gümrük gözetimi altında başka bir antrepoya sevk edilmesi işlemidir.
Gümrük Müşavirliği Sözleşmesi
Hizmet alan firma ile gümrük müşaviri arasındaki sorumlulukları ve ücreti belirleyen hukuki bağdır.
Gümrük Tarife Cetveli
Dünya genelindeki tüm malların 12 haneli kodlarla (GTİP) sınıflandırıldığı uluslararası sistemdir.
Hata Puanı
Yetkilendirilmiş Yükümlü (YYS) sahibi firmaların gümrük işlemlerindeki hatalarına göre belirlenen ve güvenilirliği etkileyen puandır.
Hızlı Kargo Taşımacılığı
Belirli bir ağırlık ve değer limitini aşmayan paketlerin, kapıdan kapıya hızlı bir şekilde ulaştırıldığı lojistik yöntemidir.
İhracat Kayıtlı Satış
İhraç edilmek kaydıyla, imalatçıdan KDV ödenmeden satın alınan ve 3 ay içinde yurt dışı edilmesi gereken mal alımıdır.
İkincil Muayene
Gümrük muayenesi tamamlanmış bir eşyanın, şüphe veya ihbar üzerine daha üst bir heyet tarafından tekrar kontrol edilmesidir.
İnceleme Komisyonu
Gümrüklerdeki uyuşmazlıkları, büyük ölçekli dosyaları veya sonradan kontrol sonuçlarını değerlendiren teknik heyettir.
İstatistiksel Kıymet
Gümrük istatistiklerinin tutulması amacıyla hesaplanan, bazen vergi matrahından farklı olabilen beyan değeridir.
İthalat Rejimi Kararı
Her yıl güncellenen, hangi ürünün hangi ülkeden ne kadar vergi ile ithal edileceğini gösteren ana düzenlemedir.
Karantina Belgesi
Bitkisel veya hayvansal ürünlerin hastalık ve zararlı organizma taşımadığını belgeleyen sağlık sertifikasıdır.
Karbon Vergisi
Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) kapsamında, ithal ürünün karbon yoğunluğuna göre alınan vergidir.
Konteyner Takip Sistemi
GPS veya bulut yazılımlar aracılığıyla konteynerin dünya üzerindeki konumunu ve durumunu anlık izleme sistemidir.
Kriter Kontrolü
İthal eşyasının TSE, CE, TAREKS gibi teknik düzenlemelere uygunluğunun sistem üzerinden otomatik sorgulanmasıdır.
Kur Farkı
Beyannamenin tescil edildiği günkü döviz kuru ile gümrük vergisinin ödendiği gün arasındaki farkın maliyete etkisidir.
L - R: Lojistik Yazılım ve Risk Yönetimi
Last Mile Delivery
Ürünün dağıtım merkezinden son tüketiciye (kapıya kadar) ulaştırıldığı lojistik sürecinin son halkasıdır.
Lojistik Bilgi Sistemi (LBS)
Taşıma, depolama ve stok verilerinin yönetildiği, gümrükle entegre çalışan yazılım platformudur.
Mahrece İade Faturası
İthal edilen ancak kusurlu veya siparişe aykırı çıkan malın satıcısına geri gönderilmesi sırasında düzenlenen faturadır.
Menşe Kuralları
Eşyanın hangi ülkenin malı sayılacağını belirleyen, katma değer veya işçilik gibi kriterleri içeren kurallar bütünüdür.
Mikro İthalat
Genellikle e-ticaret kapsamında, bireysel kullanım veya sınırlı ticari amaçla yapılan hızlı ve basitleştirilmiş ithalattır.
Miladi Tarih
Gümrük beyannamelerinde ve süre hesaplamalarında (antrepo süresi vb.) esas alınan takvim sistemidir.
Muafiyet Kodları
Beyanname üzerinde vergi ödenmeyeceğini veya indirim uygulanacağını sisteme bildiren özel rakam/harf kombinasyonlarıdır.
Mukimlik Belgesi
Çifte vergilendirmeyi önlemek amacıyla, firmanın hangi ülkede yerleşik olduğunu ve orada vergi ödediğini gösteren belgedir.
Müeyyide
Gümrük Kanunu ve mevzuatına aykırı hareket edilmesi durumunda uygulanan para cezası veya hak kısıtlaması gibi yaptırımlardır.
Müşterek Yükleme (Consolidation)
Aynı yöne giden farklı firmalara ait malların tek bir taşıma kabına (konteyner/tır) birlikte yüklenmesidir.
Navlun Teklifi
Lojistik firmasının, eşyanın bir noktadan diğerine taşınması için sunduğu fiyat ve hizmet teklifidir.
Nitelikli Hizmet
Gümrükleme sürecinde eşyaya uygulanan etiketleme, paletleme, paketleme gibi katma değerli lojistik işlemlerdir.
Online Gümrük Takibi
Gümrük işlemlerinin hangi aşamada (muayene, tescil, ödeme vb.) olduğunun internet üzerinden izlenebilmesidir.
Ödeme Şekli Kodu
Ödemenin peşin, mal mukabili veya akreditifli olduğunu gösteren 2 haneli uluslararası koddur.
Özel Düzenleme
Sadece belirli bir ürün grubu (Örn: tıbbi cihazlar, atıklar) için çıkarılan ve genel kurallardan ayrılan gümrük talimatıdır.
Piyasa Değer Araştırması
Gümrüğe beyan edilen mal bedelinin çok düşük bulunması halinde, idarenin piyasadaki gerçek satış fiyatlarını araştırmasıdır.
Port Authority
Limanın işletilmesinden, güvenliğinden ve gemi trafiğinin yönetiminden sorumlu olan liman otoritesidir.
Pre-Shipment Inspection
Yükleme yapılmadan önce eşyanın kalitesinin, miktarının ve faturasının uygunluğunun denetlenmesi işlemidir.
Radyoaktiflik Belgesi
Özellikle metal hurdalar ve bazı endüstriyel ürünlerin radyasyon içermediğini kanıtlayan gümrük belgesidir.
Re-Export
İthal edilmiş bir eşyanın, serbest dolaşıma girmeden veya hafif bir işlem gördükten sonra üçüncü bir ülkeye tekrar ihraç edilmesidir.
Rezerv
Akreditifli ödemelerde bankanın belgelerde hata veya eksiklik bulması durumunda ödemeyi durdurma şerhidir.
Risk Profili
Gümrük sisteminin, firmanın geçmiş işlemlerine dayanarak belirlediği "güvenilirlik" ve "denetim sıklığı" seviyesidir.
S - Z: Sürdürülebilirlik ve Hukuk
Sektörel İthalat Yasakları
Yerli üreticiyi korumak veya halk sağlığını gözetmek amacıyla belirli ürün gruplarına getirilen dönemsel kısıtlamalardır.
Serbest Bölge İşlem Formu (SBİF)
Eşyanın serbest bölgeye girişi, çıkışı veya bölge içinde el değiştirmesi sırasında kullanılan temel belgedir.
Sıfır Atık Belgesi
Gümrük işletmelerinin ve antrepoların atık yönetimi ve çevreci yaklaşımlarını kanıtlayan sertifikadır.
Sınır Ötesi Ticaret
Birbirine komşu olan iki ülke arasındaki yerel ticaret ağı ve bu sürece özel kolaylıklar.
Sigorta Zeyilnamesi
Mevcut gümrük sigorta poliçesinde yapılan değişiklikleri, düzeltmeleri veya eklemeleri gösteren belgedir.
Standardizasyon Denetimi
İthal ürünlerin Türkiye'deki teknik standartlara ve güvenlik kriterlerine uygunluğunun gümrükte denetlenmesidir.
Stratejik Mallar
Nükleer malzemeler, silahlar ve çift kullanım özelliği olan (hem askeri hem sivil) sıkı denetimli ürünlerdir.
Sürekli Teminat
Belirli bir dönem boyunca tüm gümrük işlemleri için geçerli olan, her işlemde ayrı teminat gerektirmeyen banka garantisidir.
Şartlı Tahliye
Gümrük işlemlerinin bitmesini beklemeden, eşyanın belirli bir şart (teminat, ek belge vb.) karşılığında alıcıya teslimidir.
Tahkim Kurulu
Uluslararası ticari uyuşmazlıkların mahkemeye gitmeden, tarafsız uzmanlarca çözüldüğü özel heyettir.
Tahsilat Makbuzu
Gümrük vergilerinin, harçların ve cezaların ilgili banka veya saymanlığa ödendiğini belgeleyen resmi evraktır.
Talimatname
İhracatçı veya ithalatçı firmanın gümrük müşavirine hangi işlemi nasıl yapması gerektiğini yazılı olarak bildirmesidir.
Tarife Dışı Engeller
Gümrük vergileri haricinde; kota, teknik engel, lisans zorunluluğu gibi ithalatı zorlaştıran her türlü engeldir.
Taşıma Sözleşmesi
Nakliyeci ile yük sahibi arasında, sorumlulukları ve navlun bedelini belirleyen yasal protokoldür.
Teknik Düzenleme
Ürünün güvenliği, etiketlenmesi, ambalajlanması ve çevresel etkilerine dair uyulması gereken zorunlu kurallardır.
Temsil Yetki Belgesi
Gümrük müşavirinin firma adına işlem yapabilmesi için noter huzurunda düzenlenen gümrükleme vekaletidir.
Teşvik Kapatma
Yatırım Teşvik Belgesi kapsamında yapılan ithalatların, yatırım taahhütleri tamamlandıktan sonra dosyasının resmi olarak kapatılmasıdır.
Ticari Menfaat
Gümrük ve dış ticaret işlemlerinde tarafların hedeflediği maddi kazanç veya pazar avantajıdır.
Tedarikçi Beyanı (Long-term)
Uzun süreli mal alımlarında, eşyanın menşeini kanıtlamak için kullanılan ve belirli bir süre geçerli olan belgedir.
Uluslararası Nakliyeciler Derneği (UND) Teminatı
Karayolu taşımalarında, transit rejimi altında kullanılan ortak ve yaygın teminat sistemidir.
Uyum Denetimi
Firmanın gümrük süreçlerinin mevzuata uygunluğunun, şirket içindeki gümrük departmanı veya müşavirlerce denetlenmesidir.
Ülke Grubu
Dış ticaret politikalarında benzer vergi oranlarının uygulandığı ülkeler topluluğudur (Örn: AB, EFTA, D-8).
Vade Farkı
Mal bedelinin vadeli ödenmesi durumunda, satıcı tarafından faturaya eklenen finansman maliyetidir.
Vergi Aslına Bağlı Cezalar
Verginin hiç ödenmemesi veya eksik ödenmesi durumunda, vergi tutarı üzerinden hesaplanan doğrudan cezalardır.
Vergi Kimlik Numarası (VKN)
Gümrük beyannamelerinde firmayı veya şahsı tanımlayan 10 haneli resmi numaradır.
Yeşil Mutabakat
AB'nin 2050 yılına kadar karbon nötr olma hedefi kapsamında ticari ortaklarına dayattığı çevreci kurallar bütünüdür.
Yıllık Beyanname
Bazı özel gümrük rejimlerinde (Örn: Geçici İthalat) işlemlerin yıllık olarak topluca raporlandığı belgedir.
Yoğunluk Analizi
Liman veya gümrük kapılarındaki iş yükünün, işlem sürelerinin ve bekleme zamanlarının veriye dayalı takibidir.
Yolsuzlukla Mücadele
Gümrük işlemlerinde rüşvet ve usulsüzlüğü önlemek için uygulanan uluslararası şeffaflık ve dürüstlük kurallarıdır.
Yükleme Notu
Gemiye yüklenen konteynerlerin veya paketlerin geminin neresine, hangi sırayla konulduğunu gösteren teknik belgedir.
Yurt Dışı Fiyat Listesi
İthal eşyasının gümrük kıymetini ispatlamak amacıyla üreticiden alınan resmi fiyat listesidir.
Yürürlük Tarihi
Yeni bir gümrük kanununun, tebliğinin veya vergi oranının yasal olarak uygulanmaya başladığı kesin gündür.
Zaman Damgası
Elektronik belgelerin ve onayların tam olarak hangi gün ve saatte oluşturulduğunu kanıtlayan siber güvenlik verisidir.
Zati Eşya Muafiyeti
Kişilerin taşınma, evlilik veya miras gibi durumlar nedeniyle kullanılmış ev eşyalarını vergisiz olarak getirebilme hakkıdır.
Zimmet
Gümrükteki eşyanın, evrakın veya mühürlerin bir görevliye resmi olarak teslim edilmesi ve sorumluluğuna verilmesidir.
Gümrük Terimleri Sözlüğü’nün ilk 400 maddesini tamamladınız. 5. bölümde Serbest Bölgeler, Liman ve Havalimanı operasyonları, tehlikeli maddeler ve özel gümrükleme teknikleri terimlerine odaklanacağız.
Yorumlar