Gümrük Terimleri Sözlüğü 3: Mevzuat, Denetim ve Hukuk
- 28 Şub
- 5 dakikada okunur
Güncelleme tarihi: 1 Mar
Gümrük Terimleri Sözlüğü serimizin üçüncü bölümü olan "Mevzuat, Denetim ve Hukuk" rehberine hoş geldiniz. İlk iki bölümde temel kavramlar ve lojistik süreçlere odaklandıktan sonra, bu bölümde dış ticaretin yasal çerçevesini çizen Gümrük Kanunu, Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu ve uluslararası sözleşmeler gibi kritik mevzuatlara değiniyoruz. Bu içerik; Akreditif gibi güvenli ödeme yöntemlerinden Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) ile sağlanan vergi avantajlarına kadar her detay, firmanızın maliyet dengesini doğrudan etkiler. Özellikle BİLGE Sistemi üzerindeki işlemlerden anti-damping vergilerine, gümrük kıymeti belirlemeden sonradan kontrol süreçlerine kadar pek çok operasyonel adım, ciddi bir teknik bilgi birikimi ister. "Gümrük Terimleri Sözlüğü" serimizin bu bölümünde; teknik denetimlerden gümrük hatalarına, cezai müeyyidelerden uluslararası standartlara kadar geniş bir yelpazede, ticaretinizi yasal güvence altına alacak en kritik 100 kavramı derinlemesine inceliyoruz.
A - D: Teknik Denetim ve Mevzuat
Acente Dekontu
Gemi acentesinin masrafları alıcıya yansıtmak için düzenlediği belge.
Adli Para Cezası
Gümrük kaçakçılığı suçlarında mahkemece hükmedilen parasal ceza.
Ağırlık Farkı
Beyan edilen ağırlık ile gümrükteki tartı sonucu arasındaki fark.
Akreditif (Letter of Credit)
Banka aracılığıyla yapılan, şartlı ödeme garantisi veren ödeme şekli.
Alonj
Çek veya senet üzerine yazı yazacak yer kalmadığında eklenen kağıt.
Amortisman
Gümrüklenmiş makine ve teçhizatın zamanla aşınma payı.
Analiz Şahit Numunesi
Analiz sonuçlarına itiraz durumunda ikinci bir inceleme için saklanan numune.
Anti-Damping
Yerli piyasayı korumak için haksız düşük fiyatlı ithalata konulan ek yükümlülük.
Antrepo Stok Defteri
Antrepoya giren ve çıkan malların düzenli olarak kaydedildiği resmi defter.
Ayrıntılı Muayene
Eşyanın en ince ayrıntısına kadar, kaplar açılarak yapılan fiziki kontrolü.
Basitleştirilmiş Usul
Güvenilir firmaların gümrük işlemlerini daha az belgeyle tamamlaması.
BİLGE Sistemi
"Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri" - Türkiye'deki gümrük işlemlerinin yürütüldüğü yazılım.
Birincil Veri
Gümrük beyannamesinde temel alınan ilk bilgiler.
Brüt Ağırlık
Eşyanın kendi ağırlığı ile ambalaj ve palet ağırlığının toplamı.
Ceza Kararı
Gümrük kanununa aykırı durumlarda idare tarafından kesilen resmi ceza belgesi.
Ciro
Kıymetli evrakın arkasına imza atılarak hakların başkasına devredilmesi.
Çifte Vergilendirmeyi Önleme
İki ülke arasındaki anlaşma ile aynı kazançtan iki kez vergi alınmaması.
Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB)
İhracat taahhüdü karşılığında vergisiz ithalat hakkı veren belge.
E - K: Gümrük Hataları ve Cezalar
Eksiklik Takibi
Gümrük beyanında belirtilen ancak araçtan çıkmayan mallar için yapılan yasal süreç.
Ek Vergi
İthalatta haksız rekabeti önlemek için konulan ilave mali yükümlülükler.
El Koyma
Kaçakçılık şüphesi olan veya yasaklı eşyaya devletçe geçici olarak el konulması.
Emsal Karar
Benzer bir gümrük davasında daha önce verilmiş olan mahkeme kararı.
Eşyanın Cinsi
Malın gümrük tarife cetvelindeki teknik ismi.
Fatura Beyanı
İhracatçının fatura üzerine yazdığı menşe beyan metni.
Fiktif Teslimat
Malın fiziken gümrüğe gelmeden, belgeler üzerinden işlem görmesi.
Gayri Safi Milli Hasıla
Ülkenin dış ticaret dengesini etkileyen makroekonomik veri.
Geri Verme Kararı
Hatalı alınan verginin iadesine dair gümrük müdürlüğü kararı.
Gezici Gümrük
Belirli bir yeri olmayan, ihtiyaca göre hizmet veren gümrük birimi.
Gümrük Bölgesi
Türkiye Cumhuriyeti topraklarını, karasularını ve hava sahasını kapsayan alan.
Gümrük Gözetimi
Eşyanın gümrük kurallarına uyup uymadığının takibi için alınan önlemler.
Gümrük Kaçakçılığı
Gümrük vergilerini ödemeden veya yasaklara uymadan mal sokma/çıkarma eylemi.
Gümrük Kıymeti
Eşyanın gümrük vergisine esas teşkil eden değeri (CIF Bedel).
Gümrük Laboratuvarı
Kimyasal veya teknik analizlerin yapıldığı gümrük bünyesindeki tesis.
Gümrük Müşavir Yardımcısı
Müşavir adına gümrük idarelerinde iş takibi yapan yetkili kişi.
Gümrük Rejimi Kodu
Yapılan işlemin türünü belirten 4 haneli kod (Örn: 4000 - Kesin İthalat).
Gümrük Sayımı
Antrepolardaki malların fiili miktarı ile kayıtların karşılaştırılması.
Gümrük Statüsü Belgesi
Eşyanın topluluk içi statüsünü kanıtlayan belge.
Gümrük Uzlaşma Yönetmeliği
İdare ile yükümlü arasındaki cezai anlaşmazlıkların çözüm yolu.
Haksız Rekabetin Önlenmesi
Dampingli ithalata karşı alınan gümrük önlemleri.
Hammadde
Üretimde kullanılan işlenmemiş veya yarı işlenmiş ürün.
Hasar Tespit Tutanağı
Gümrükte eşyanın hasarlı çıkması durumunda tutulan resmi rapor.
Hata Kodu
BİLGE sisteminde beyanname tescili sırasında çıkan uyarı kodu.
İdari İtiraz
Gümrük cezasının iptali için bir üst makama yapılan başvuru.
İhracat Taahhüdü
Teşvik belgeli ithalatta, belirli miktarda mal ihraç etme sözü.
İhtiyati Tedbir
Gümrük alacağını garantiye almak için mallar üzerine konulan kısıtlama.
İkincil İşlem Görmüş Ürün
Dahilde işleme sırasında ortaya çıkan artık veya yan ürün.
İnceleme Raporu
Gümrük müfettişlerinin denetim sonucu hazırladığı detaylı yazı.
İtiraz Süresi
Gümrük kararlarına karşı dava açma veya itiraz etme yasal süresi (Genelde 15 veya 30 gün).
KDV İadesi
İhracat yapan firmaların, hammadde alırken ödedikleri KDV'yi geri almaları.
Kıymet Araştırması
Beyan edilen düşük fiyatın piyasa rayicine uygun olup olmadığının kontrolü.
L - R: Gümrük Terimleri Sözlüğü Uluslararası Standartlar
LASH
Gemilerin içine sığabilen dubalarla yapılan taşıma yöntemi.
Liman İşletmesi
Gümrüklü saha olan limanın yönetiminden sorumlu özel veya kamu kuruluşu.
Liner Terms
Yükleme ve boşaltma masraflarının nakliye fiyatına dahil olması.
Mahrece İade Kararı
Malın gümrükten çekilmeden geri gönderilmesi için alınan izin.
Mahsup
Bir alacağın başka bir borçla takas edilerek kapatılması.
Mal Mukabili Ödeme
Malın gelmesinden sonra yapılan güvene dayalı ödeme türü.
Menşe Belirleme Kuralları
Bir ürünün hangi ülke malı sayılacağını belirleyen kriterler.
Mevzuat Uyumluluğu
Firmanın tüm gümrük işlemlerinin güncel kanunlara uygunluğu.
Mizan
Firmanın muhasebe kayıtlarının gümrük denetimi için dökümü.
Muayene Hattı
Eşyanın denetim seviyesini belirleyen renk kodlu sistem.
Müteselsil Sorumluluk
Vergi ve cezalardan hem ithalatçının hem de gümrük müşavirinin sorumlu tutulması.
Müşterek Borçlu
Borcun tamamından sorumlu olan birden fazla kişiden her biri.
NACE Kodu
Avrupa Topluluğunda Ekonomik Faaliyetlerin İstatistiki Sınıflaması.
Navlun Sigortası
Taşıma sırasında oluşabilecek risklere karşı yapılan sigorta.
Nitelikli Hırsızlık
Gümrük sahasından mal çalınmasının hukuksal tanımı.
Onaylanmış İhracatçı
Basitleştirilmiş menşe beyanı yapma yetkisi olan firma.
Orijinal Menşe Şahadetnamesi
Üretici ülke ticaret odasınca onaylanmış asıl belge.
Otomatik Veri İşleme
Gümrük beyannamelerinin bilgisayar tarafından risk analizine tabi tutulması.
Ön İnceleme
Gümrük müfettişlerinin dosya üzerinden yaptığı ilk denetim.
Örnekleme
Büyük bir partiden temsil edici küçük bir kısmın analiz için alınması.
Özel Tüketim Vergisi (ÖTV)
Lüks veya sağlığa zararlı ürünlerden alınan spesifik vergi.
Paraf
Bir belgenin sadece baş harflerle onaylanması.
Piyasa Gözetimi ve Denetimi (PGD)
İthal ürünlerin güvenliğinin sahada denetlenmesi.
Re'sen Tahakkuk
İdarenin, yükümlü beyanını beklemeden vergiyi kendisinin hesaplaması.
Risk Analizi
Gümrükte hangi beyannamenin kontrol edileceğinin algoritma ile seçilmesi.
Röper
Gümrük ölçümlerinde kullanılan referans noktası.
S - Z: Gümrükleme Sonrası ve Hukuk
Sahte Belge
Gümrüğü yanıltmak amacıyla düzenlenen gerçek dışı evrak.
Sektörel İhracat Teşvikleri
Belirli sektörlere tanınan gümrük ve vergi kolaylıkları.
Sertifika ve Belgelerin Geçerlilik Süresi
TSE, CE gibi belgelerin bitiş tarihi takibi.
Sınır Geçiş Karnesi
Araçların sınır kapılarından geçişini hızlandıran doküman.
Sorumlu Sıfatıyla KDV
Yurt dışından alınan hizmetler için ödenen KDV türü.
Sonradan Kontrol
Eşya çekildikten sonra firmanın muhasebe kayıtlarının geriye dönük incelenmesi.
Süreli İthalat
Malın ülkede kalabileceği yasal sürenin belirlenmesi.
Şüpheli İşlem
Kaçakçılık veya kara para aklama emaresi taşıyan gümrük işlemi.
Tahkim
Gümrük ihtilaflarının mahkeme yerine hakem heyetinde çözülmesi.
Tahsil Zamanaşımı
Devletin gümrük vergisini isteme hakkının bittiği süre (Genelde 5 yıl).
Tamir Amaçlı İhracat
Bozuk bir parçanın onarımı için yurt dışına gönderilmesi.
Tarife Yorum Kuralları
GTİP belirlenirken kullanılan 6 ana kural.
Tazminat
Gümrük hatası veya hasarı sonucu ödenen bedel.
Tebligat
Gümrük kararının yükümlüye resmi yolla bildirilmesi.
Tek Pencere Sistemi (TPS)
Tüm kurum izinlerinin tek bir dijital platformdan alınması.
Ticaret Politikası Önlemleri
Kota, gözetim ve damping gibi uygulamaların genel adı.
Transit Süresi
Bir malın giriş gümrüğünden çıkış gümrüğüne varması gereken yasal süre.
TSE Uygunluk Belgesi
Ürünün Türk standartlarına uygun olduğunu kanıtlayan gümrük belgesi.
Uluslararası Ticaret Odası (ICC)
Teslim şekillerini (Incoterms) belirleyen üst kuruluş.
Uzman Görüşü
Gümrük davalarında teknik rapor hazırlayan profesyonel beyanı.
Üst İtiraz
Gümrük Başmüdürlüğüne veya Bakanlığa yapılan itiraz başvurusu.
Vergi Ziyaı Cezası
Verginin eksik ödenmesi nedeniyle kesilen ceza (Genelde verginin 3 katı).
Yetki Belgesi
Gümrük müşavirine verilen noter onaylı vekaletname.
Zorunlu Emeklilik (Eşya için)
Kullanım ömrünü tamamlamış eşyanın ithalat yasağı.
Gümrük Terimleri Sözlüğü’nün ilk 300 maddesini tamamladınız. 4. bölümde e-ticaret lojistiği, yeşil mutabakat (karbon vergisi), modern gümrük yazılımları ve uluslararası taşıma sözleşmeleri terimlerine odaklanacağız.
Yorumlar