Gümrükte Eksik Kıymet Beyanı ve Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu (5607 Sayılı Kanun)

Gümrük idaresine beyan edilen eşya kıymetinin gerçeği yansıtmaması, dış ticaret firmalarının en sık karşılaştığı idari ve cezai risklerin başında gelmektedir. Dış ticarette yasal uyumluluk süreçlerinde gümrükte eksik kıymet beyanı ve buna bağlı doğan yaptırımlar, gümrük vergilerinin noksan tahakkuk etmesine yol açtığı gibi hukuki sürecin boyutunu da doğrudan değiştirebilmektedir. Yapılan incelemeler neticesinde kıymet düşüklüğünün sadece bir vergi kaybı olmadığı, aynı zamanda sahte belge kullanımıyla gerçekleştirildiğinin tespiti halinde 5607 sayılı kanun gümrük mevzuatı kapsamında suç teşkil eden fiiller arasına girmektedir. İdarenin geriye dönük kontrollerinde veya ithalat esnasında açılan bir gümrük kaçakçılık davası, firmaların ticari itibarını ve faaliyetlerini ciddi ölçüde tehlikeye atabilmektedir. Özellikle ilişkili şirketler arasında yapılan işlemlerde transfer fiyatlandırması yöntemlerinin hatalı uygulanması neticesinde kesilen gümrükte transfer fiyatlandırması cezası, gümrük mevzuatı ile ceza hukuku arasındaki sınır çizgiyi belirleyen en hassas unsurlardan biri olarak karşımıza çıkmaktadır.

Gümrük Kıymeti Nedir ve Eksik Beyan Nasıl Oluşur?

Gümrük kıymeti, ithal edilen eşya üzerinden alınacak advalorem (nispi) gümrük vergilerinin matrahını oluşturan değerdir. 4458 sayılı Gümrük Kanunu’na göre eşyanın gümrük kıymeti, kural olarak satış bedelidir. Ancak fiilen ödenen veya ödenecek fiyata dahil edilmesi gereken royalti, lisans ücretleri, nakliye, sigorta veya satıcıya doğrudan/dolaylı aktarılan paylar beyan dışı bırakıldığında gümrükte eksik kıymet beyanı olgusu meydana gelir.

Kıymet noksanlığı; fatura tahrifatı, çifte fatura düzenlenmesi veya eşyanın gerçek değerini gizleyen sahte belgelerin gümrük idaresine sunulması yoluyla yapıldığında idari bir usulsüzlük olmaktan çıkıp adli bir nitelik kazanır.

Gümrük Kanunu ile 5607 Sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu Arasındaki Sınır

Gümrük işlemlerinde eksik kıymet beyanı tespit edildiğinde idarenin ilk referansı Gümrük Kanunu’nun 234. maddesidir. Eğer kıymet noksanlığı basit bir beyan hatasından, yorum farkından veya faturaya dahil edilmesi unutulan bir masraf kaleminden kaynaklanıyorsa firmaya vergi farkı ve bu farkın üç katı tutarında idari para cezası kesilir.

Ancak, gümrük idaresini aldatacak şekilde sahte fatura (underinvoicing), yanıltıcı beyanname ekleri veya içeriği itibarıyla gerçek dışı belgeler kullanılmışsa süreç 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamına girer. Bu kanunun 3. maddesi uyarınca, eşyayı sahte belgeyle gümrük vergileri kısmen veya tamamen ödenmeksizin ülkeye sokan kişi hapis cezası ile cezalandırılır. Dolayısıyla, kastın varlığı ve belgede sahtecilik unsurları idari cezayı adli bir cezaya dönüştürerek gümrük kaçakçılık davası açılmasına sebebiyet verir.

İlişkili Şirketler ve Gümrükte Transfer Fiyatlandırması Cezası

Özellikle çok uluslu şirketlerin Türkiye'deki iştirakleri ile gerçekleştirdiği ithalat işlemlerinde gümrük kıymeti mercek altındadır. Kurumlar Vergisi Kanunu çerçevesinde transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı incelemeleri ile gümrük kıymeti incelemeleri bazen ters düşmektedir.

Yurt dışındaki ana firmadan emsallere aykırı şekilde düşük bedelle mal ithal edilmesi, gümrük vergilerinin matrahını aşındırdığı gerekçesiyle idare tarafından reddedilebilir. Geriye dönük kontrollerde ilişkili kişilerden yapılan alımlarda gümrük idaresine sunulan kıymetin emsallere uygun olmadığı ve matrahın gizlendiği kanaatine varılırsa firmalara ağır gümrükte transfer fiyatlandırması cezası tatbik edilir. Eğer bu fiyatlandırma politikası kasıtlı olarak sahte sözleşmelerle gizlenmişse, yine 5607 sayılı kanun hükümleri işletilebilir.

Kaçakçılık Davalarında Hukuki Süreç ve Savunma Stratejileri

Hakkında gümrük kaçakçılık davası açılan bir ithalatçının Asliye Ceza Mahkemelerinde yargılanma süreci başlar. Bu süreçte cezai sorumluluk şahsidir; dolayısıyla firmanın gümrük işlemlerini yürüten imza yetkilileri, gümrük müşavirleri veya yönetim kurulu üyeleri sanık sıfatıyla yargılanabilir.

Savunma stratejilerinde şu hususlara dikkat edilmelidir:

1. Kast Unsurunun Yokluğu: Gümrükteki eksik beyanın hileli bir eylemden değil, muhasebe kayıtlarındaki bir yorum farkından veya uluslararası teslim şekillerinin (Incoterms) karmaşıklığından kaynaklandığı ispat edilmelidir.

2. Emsal Kıymet Araştırması: İdarenin iddia ettiği veri tabanı fiyatlarının (kıymet sorgulama sistemleri) eşyanın gerçek piyasa koşullarıyla uyuşmadığı, nesnel uluslararası raporlarla mahkemeye sunulmalıdır.

3. Etkin Pişmanlık ve İndirimler: Soruşturma aşamasında veya dava açıldıktan sonra vergilerin ve cezaların ödenmesi halinde 5607 sayılı kanundaki ceza indirimi mekanizmalarından yararlanma yolları saklı tutulmalıdır.

   
   

Gümrükte Eksik Kıymet Beyanı Sıkça Sorulan Sorular

1. Gümrükte eksik kıymet beyanı her zaman kaçakçılık suçunu oluşturur mu?

Hayır. Eksik kıymet beyanı sahte belge, hile veya gümrük idaresini kasıtlı olarak aldatmaya yönelik bir fiille yapılmamışsa kaçakçılık suçu oluşmaz; sadece Gümrük Kanunu 234. maddesi uyarınca idari para cezası kesilir.

2. 5607 sayılı kanun kapsamında açılan gümrük kaçakçılık davası ne kadar sürer?

Davanın karmaşıklığına, bilirkişi raporlarının hazırlanma süresine ve yurt dışı yazışmaların (fatura doğruluğu tespiti) yapılıp yapılmayacağına bağlı olarak gümrük kaçakçılık davaları genellikle 1 ila 3 yıl arasında sürmektedir.

3. Gümrükte transfer fiyatlandırması cezası ile karşılaşmamak için ne yapılmalıdır?

İlişkili firmalar arasındaki ticarette gümrük kıymetinin "satış bedeli yöntemine" uygun olduğunu gösteren transfer fiyatlandırması raporları, emsal analizleri ve sözleşmeler gümrük idaresinin incelemelerine sunulabilecek şekilde eksiksiz ve güncel tutulmalıdır.

Ücretsiz Ön Danışmanlık İçin Tıklayın